In Antwerpen werken partners uit onderwijs, welzijn, politie en justitie al enkele jaren samen om spijbelgedrag bij jongeren tegen te gaan. Het nieuwe stappenplan spijbelopvolging dat vandaag werd voorgesteld door onderwijsschepen Voorhamme is het resultaat van deze intensieve samenwerking. Het  beoogt een uniforme en sluitende aanpak van spijbelende jongeren binnen het gerechtelijk arrondissement Antwerpen en geeft op een schematische manier de rol weer die de verschillende partners spelen in de spijbelopvolging. Voor de stad Antwerpen heeft het centraal meldpunt voor risicojongeren hierin een centrale rol.

Centraal meldpunt voor risicojongeren

Antwerpen levert veel inspanningen om spijbelgedrag in te perken en te voorkomen.  De stad richtte enkele jaren geleden in samenwerking met alle Antwerpse onderwijsnetten het Centraal Meldpunt voor Risicojongeren op.  Dit meldpunt brengt risicojongeren in kaart en volgt hen op.  Het speelt een belangrijke rol in het netwerk van politie, parket, CLB's, scholen en welzijnspartners. Binnen het meldpunt werd ondertussen ook een spijbelcel opgericht. 

Strenge Antwerpse spijbelnorm

"Ik til zwaar aan de spijbelproblematiek," zegt onderwijsschepen Robert Voorhamme.  "Spijbelen is meer dan ongewettigd afwezig blijven. Weinig spijbelaars doen het voor de kick. Achter spijbelen schuilt vaak een complex verhaal. Maar wegblijven van school lost niks op. Integendeel. Het verkleint niet alleen de toekomstkansen van de spijbelaar zelf, maar legt ook een hypotheek op onze samenleving." 

Antwerpen hanteert dan ook een zeer strenge norm.  "We spreken in Antwerpen van spijbelaars zodra jongeren 10 halve dagen ongewettigd wegblijven van school. In Vlaanderen ligt de norm op 30 halve dagen." 

Volgens Voorhamme is een performante spijbelaanpak een verantwoordelijkheid van iedereen. "Dankzij samenwerking en een sterk netwerk hebben we in Antwerpen al een hele weg afgelegd.  Antwerpen hanteert een nauwgezette spijbelregistratie.  In januari zal het nieuwe spijbelrapport klaar zijn.  Scholen kunnen ook hun ‘spijbelspiegel' opvragen die als basis kan dienen voor een spijbelactieplan op maat van de school.  Uit het vorige spijbelrapport weten we dat 13 % van de 37 736 Antwerpse leerlingen in het secundair onderwijs meer dan 8 of 10 halve dagen spijbelde tijdens schooljaar 2006-2007. 2,9 % van alle Antwerpse jongeren had een zwaar spijbelprobleem."

Uniforme en sluitende spijbelaanpak

"Meten is weten. Dat is één ding," zegt Voorhamme. "Nu komt het erop aan de spijbelaanpak sluitend en uniform te maken." Vandaag stelde de onderwijsschepen dan ook een nieuw stappenplan voor spijbelopvolging voor.  Het stappenplan is bedoeld voor iedereen die met spijbelende jongeren te maken krijgt. Het benoemt alle instanties die betrokken zijn bij de opvolging van spijbelgedrag en omschrijft duidelijk welke rol deze kunnen spelen. Zo krijgen niet alleen schooldirecties en leerlingenbegeleiders maar ook alle andere spelers een duidelijk beeld van het traject dat wordt afgelegd met een spijbelende jongere en kunnen ze hier beter op inspelen.

Om zo efficiënt mogelijk te werken, zitten we geregeld samen met de verschillende partners: de Jeugdbrigade, het Centraal Meldpunt voor Risicojongeren, het Comité voor bijzondere jeugdzorg, de Sociale dienst van de Vlaamse Gemeenschap bij de jeugdrechtbank en Parket Antwerpen sectie jeugd en gezin. Uit dit overleg bleek de noodzaak om ieders werking inzake spijbelopvolging te bundelen in één spijbelactieplan dat geldt voor het ganse arrondissement Antwerpen," zegt Sofie Van de Velde van het Centraal Meldpunt voor Risicojongeren.

Er wordt gestreefd om jongeren zo lang mogelijk buiten de gerechtelijke hulpverlening te begeleiden. Enkel jongeren die niet binnen de vrijwillige hulpverlening geholpen kunnen worden, worden doorverwezen naar de jeugdrechter. 

i. Scholen eerste en voornaamste rol in spijbelaanpak

Scholen en CLB's blijven een belangrijke rol spelen in de preventie en detectie van spijbelen.  Zij moeten ook zelf een spijbelbeleid voeren.  De spijbelspiegels kunnen ter ondersteuning dienen.  Via gesprekken, brieven aan ouders enz. proberen zij spijbelaars te remediëren.  Door kort op de bal te spelen, stopt in de meeste gevallen het spijbelen ook. 

Lukt dat niet, dan kloppen scholen aan bij de spijbelcel van het centraal meldpunt. 

ii. Meer spijbelondersteuning voor scholen door Centraal Meldpunt

Steeds meer scholen doen een beroep op de spijbelcel. Sinds september zette de cel al zo'n 120 acties op met spijbelende jongeren.  Er wordt eerst naar het profiel van de spijbelaar gekeken, afhankelijk daarvan wordt de jongere via één van de projecten (coaching, time out, SWAT...) geremedieerd.  Lukt dat niet, dan kan het Centraal meldpunt de jeugdbrigade inschakelen.

iii.Jeugdbrigade

De jeugdbrigade stelt dan een spijbelcontract op met de jongere.  In de meeste gevallen heeft dit het beoogde effect en stopt het spijbelen.

iv. Jeugdparket

Als ook dat niet helpt, wordt een PV opgesteld en het jeugdparket ingeschakeld.  De parketcriminoloog volgt deze dossiers op.  Wanneer de jongere blijft spijbelen en geen vrijwillige hulpverlening aanvaardt, wordt de jeugdrechter gevorderd voor beschermingsmaatregelen. Indien er onwil van de ouders wordt vastgesteld kunnen de ouders worden gedagvaard voor de politierechter.  Dat kan leiden tot boetes voor de ouders.  Aan ouders die wel willen meewerken maar duidelijk nood hebben aan ondersteuning bij de opvoeding van hun kind kunnen ouderstages aangeboden worden. Sinds kort kunnen naast de jeugdparket ook de jeugdbrigade en het Centraal Meldpunt deze stages aanbieden. Met succes, zo blijkt want sinds 1 november bood het meldpunt al een tiental ouderstages aan.

Brochure en affiche

Het stappenplan wordt schematisch weergegeven op een affiche ‘Stappenplan voor spijbelopvolging'. In de bijhorende brochure wordt elke stap uitvoerig toegelicht. Er zijn twee brochures: één voor de stad Antwerpen en één voor de rest van het gerechtelijk arrondissement Antwerpen. Binnen de stad Antwerpen zijn er immers een aantal diensten en projecten waar scholen buiten de stad geen beroep op kunnen doen, zoals het Centraal Meldpunt voor Risicojongeren en de jeugdbrigade.  Daardoor verschilt het stappenplan voor de stad Antwerpen op sommige punten van het stappenplan voor scholen uit de rest van het gerechtelijk arrondissement.

Alle Antwerpse secundaire scholen krijgen het schema en de brochure toegestuurd. De medewerkers van het Centraal Meldpunt voor risicojongeren plannen daarnaast ook vormingssessies voor schoolteams en hulpverleners.