De meerderheid van directie, leerkrachten en ouders in Vlaanderen beschouwt zittenblijven nog steeds als een zinvolle praktijk. Toch toont onderzoek aan dat zittenblijven niet leidt tot betere leerresultaten of tot hogere motivatie van leerlingen.  Waarom hanteren we dan nog steeds dat systeem van zittenblijven? Als je weet dat zittenblijvers méér kans maken op ongekwalificeerde uitstroom, begrijp je de nood om aan een andere aanpak in Antwerpen.  Gelukkig staan onze scholen al erg ver:  samen willen we de ongekwalificeerde uitstroom terugdringen.  Dat is helaas moeilijk meetbaar voor schoolteams, daarom zou een andere meer concrete en meetbare doelstelling niet slechts zijn: namelijk het weren van zittenblijven in het Antwerps onderwijs.  Gewoon zittenblijven afschaffen volstaat natuurlijk niet.  We moeten alternatieven hebben: maar die bestaan!  Een blik naar de landen waar onderwijs als zeer kwalitatief wordt beschouwd, volstaat.  ‘Zittenblijven vervangen door meer effectieve alternatieven' is een strategie die ingaat tegen de gangbare opvattingen over leren en onderwijs in Vlaanderen. Het problematiseren van zittenblijven op de eigen school is een noodzakelijke eerste stap die het uitwerken van alternatieve praktijken om het individuele leerproces te versnellen en te verrijken voorafgaat.

Met het congres & de publicatie Samen tot aan de meet, wil ik het debat hierover open trekken.  Zittenblijven is immers een symptoom dat wijst op het gebrek aan aanpassingsvermogen van ons onderwijs op verschillende vlakken.  Ten eerste kan ons onderwijs maar moeilijk aanpassen aan de toenemende heterogeniteit van de leerlingengroepen.  Evenmin zijn we in staat om nieuwe technologieën ten volle te implementeren of aan te sluiten bij tendensen uit landen waar het onderwijs als uitstekend wordt beschouwd (Noorwegen, Finland etc). 

Het gevolg is dat we moeten afrekenen met nodeloos selectivisme, wat in eerste instantie frustrerend is voor het kind zelf, maar ook voor de samenleving : want die moet kunnen rekenen op een bredere rekrutering en ontwikkeling van de talenten. 

In 1914 kwam de leerplicht en leerde iedereen lezen en schrijven.  Na de tweede wereldoorlog kwam er verschillende democratiseringsgolven: het aanbod werd ruimer en laagdrempelig, eerst in het secundair onderwijs, later in het hoger onderwijs.  Vandaag staan we voor een derde revolutie.

We hebben nood aan een revolutie waarbij we het idee van homogene groepen verlaten en waarbij de talenten van elke leerling écht meer kansen krijgen.  Vroeger waren de instrumenten beperkt (bord en krijt)  en streefde men naar homogene klasgroepen.  Ook al zijn die nooit homogeen geweest: vroeger zaten er eveneens kinderen van verschillende sociale en economische klasse samen en leerde niet elk kind even snel.  Maar nu beschikken we over zoveel technologische mogelijkheden dat een gedifferentieerde aanpak echt wel mogelijk wordt. Heel veel Antwerpse scholen hebben van het nieuwe financieringsdecreet (waarbij Antwerpse scholen jaarlijks 15 miljoen meer werkingsmiddelen krijgen) gebruik gemaakt, om een inhaalbeweging te doen inzake ICT. 

Alleen zittenblijven afschaffen of ICT-middelen introduceren, werkt niet.  Een nieuwe onderwijsaanpak vergt een totaalbeleid, waardoor de kwaliteit van het onderwijs voor elk kind nog beter wordt.  Tot op vandaag vinden de meeste ouders,leerkrachten en directies zittenblijven een goede zaak, want dat hoort zo bij kwalitatief onderwijs.  Ons onderwijs wordt nog te veel afgewogen aan de hand van oude maatstaven, van wat we vroeger zelf ervaren hebben op school, en te weinig gemeten aan de hand van de mogelijkheden van vandaag. Een eerste stap is dan ook de gangbare opvattingen daaromtrent doorbreken. 

Onderwijsinnovatie moet van onderuit komen.  Dat stimuleren we in Antwerpen op verschillende manieren (netoverschrijdend onderwijsbeleid).  De reden is duidelijk: de symptomen van het huidige onderwijssysteem zijn hier extra zichtbaar. De schoolse vertraging is hier veel hoger dan elders in Vlaanderen (in basis 27 % tav 15.5 ) en dus stromen er automatisch ook veel te veel jongeren ongekwalificeerd uit ons onderwijs. 

De publicatie Samen tot aan de meet geeft schoolteams instrumenten om de patronen die zittenblijven in de hand werken te doorbreken en te werken aan een centrale doelstelling: namelijk alle kinderen samen tot aan de meet brengen.  Ik hoop dat de Antwerpse onderwijswereld mee kiest voor een ander onderwijs waarin zittenblijven de uitzondering vormt. 

Een kort relaas van de onderzoekers van Samen tot aan de meet op http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=UN36MR5O